12:00 (08.01.2026)
137
Elektron retseptlar dunyo boʻylab turli mamlakatlarda beriladi. Lekin har bir mamlakatda bu texnologiyaning oʻz tarixi va oʻz xususiyatlari bor.
Dunyoda elektron retseptlarni joriy qilishda yetakchilik qilgan mamlakatlar- Skandinaviya davlatlari boʻldi. Birinchi sinov loyihalari 1980-yillarda paydo boʻlgan va shundan beri doimiy ravishda takomillashtirib kelinmoqda. Daniya va Shvetsiyada barcha retseptlarning taxminan 99 foizi elektron shaklda rasmiylashtiriladi.
Shvetsiyada elektron retseptlar tizimi toʻliq elektron tibbiy kartalar tizimi bilan integratsiya qilingan, va u mamlakatning barcha aholisini qamrab olgan. Shifokor tomonidan beriladigan retseptlar maxfiy aloqa orqali milliy elektron retsept serveriga uzatiladi va belgilangan muddat davomida (odatda bir yil, agar shifokor kamroq muddat belgilamasa) saqlanadi.
Bemorlar bu bazaga kirish imkoniga ega emas — elektron retseptlarni faqat shifokorlar va farmatsevtlar koʻra oladi. Bemor esa faqat oʻz retseptini olish imkoniga ega: bu uchun u mamlakatning har qanday dorixonasiga kelib, shaxsini tasdiqlashi yetarli. Bemor boshqa odamning dorisini olishni ham soʻrash mumkin, lekin bunday holda dorixonada uning nomiga ruxsatnoma taqdim etilishi lozim.
Boshqa Yevropa mamlakatlari ham elektron retseptlardan faol foydalanishadi. Ular orasida Norvegiya, Daniya, Finlyandiya, Shvetsiya, Germaniya, Belgiya, Niderlandiya, Italiya, Islandiya, Gretsiya va boshqalar bor.
Ilgʻor davlatlar qatoriga Turkiyani ham qoʻshish mumkin. U yerda elektron retseptlar nafaqat tibbiyotda qoʻllaniladigan dorilarga, balki veterinariya preparatlariga ham rasmiylashtiriladi.
Fransiyada fuqarolar Carte Vitale tibbiy kartasidan foydalanishadi. Bemorning barcha faol elektron retseptlarini koʻrish uchun ushbu karta dorixonadagi elektron dasturga ulanadi. Bundan tashqari, hozirda mamlakatda smartfonlar uchun Carte Vitale mobil ilovasi ishlab chiqilgan. Bu ilova orqali fuqarolar barcha retseptlarini doimo koʻrib turish va retseptlarni saqlash imkoniyatiga ega boʻlishadi.
Germaniyada elektron retseptni joriy etish uchun huquqiy asos 2020-yilda ishlab chiqilgan. Dastlab u 2022-yil yanvaridan majburiy boʻlishi rejalashtirilgan, ammo keyinchalik oʻtish jarayonini bosqichma-bosqich amalga oshirishga qaror qilingan. Germaniyada shifokor bilan koʻrikdan soʻng bemorga raqamli imzo va QR-kodni oʻz ichiga olgan elektron retsept beriladi. Uni mobil ilova orqali tanlangan dorixonaga elektron tarzda yuborish yoki qogʻozga chiqarib, shaxsan dorixonaga olib borish ham mumkin.
Avstriyada 2022-yil 1-iyuldan boshlab butun mamlakat boʻylab elektron retsept tizimi joriy etilgan. Shifokorlar retseptlarni markaziy serverda saqlaydi. Dorini olish uchun fuqarolar dorixonada elektron retseptning QR-kodini yoki 12 xonali retsept identifikatorini ham taqdim etishlari mumkin. Elektron retsept kodini raqamli tarzda faollashtirish uchun bemorlar avvalo shaxsini tasdiqlovchi hujjat bilan davlat organiga borib, ID Austria identifikatsiya tizimida roʻyxatdan oʻtishlari lozim. Bir marta shaxsi tasdiqlangandan soʻng, bemorlar smartfon ilovasiga parol kiritish orqali oʻz elektron retseptlarini osongina faollashtirish imkoniyatiga ega boʻladilar.
Buyuk Britaniyada videoidentifikatsiya tartibidan foydalaniladi. Bunda shaxsni tasdiqlovchi hujjat yoki haydovchilik guvohnomasi orqali shaxs aniqlanadi, shundan keyin faqat parol kiritish yetarli boʻladi. Buyuk Britaniyada elektron retseptlarni joriy etgan birinchi hudud Shotlandiya boʻlgan, 2009-yilda amalga oshirilgan.
AQSHda yagona elektron tibbiy maʼlumotlar tizimi va uning asosiy qismlaridan biri — elektron retseptlar tizimini keng joriy etish 2009-yilda HITECH qonuni qabul qilinganidan boshlangan. Bu qonunning asosiy maqsadi iqtisodiy edi: shifokorlar, tibbiy muassasalar, dorixonalar va sugʻurta kompaniyalari elektron va himoyalangan tibbiy maʼlumotlarni birgalikda foydalanish orqali sogʻliqni saqlash xarajatlarini kamaytirishlari nazarda tutilgan.
HITECH qonunida belgilanishicha, 2011-yildan boshlab 6 yil davomida tibbiy xizmat koʻrsatuvchilar elektron tibbiy kartalar va retseptlardan foydalanganliklari uchun pullik ragʻbatlantirishlar olishadi. Shu bilan birga, 2015-yildan eʼtiboran elektron tibbiy kartalardan foydalanmaydigan kasalxonalar va xususiy shifoxonalarga jarima qoʻyiladi. Bu uslub juda samarali boʻlib chiqdi: 2012-yilda Milliy sogʻliqni saqlash koordinatorining hisobotiga koʻra, AQSHda shifokorlarning 48% elektron retsepti va elektron tibbiy kartalardan foydalangan.
Bugungi kunda AQSHda elektron retseptlar bilan 99% dorixonalar va 85% shifokorlar ishlamoqda. Ayrim shtatlarda, masalan, Nyu-York shtatda ulardan foydalanish allaqachon majburiy hisoblanadi.