Homiladorlikda ayrim dorilar bolada autizm xavfini oshiradimi?
Amerika olimlari 6 milliondan ortiq ona va bola juftligi maʼlumotlarini tahlil qilib, muhim xulosaga keldi: homiladorlik davrida sterollar biosintezini toʻxtatuvchi ayrim dori vositalarini qabul qilish bolada autizm spektri buzilishlari (ASB) rivojlanish xavfini oshirishi mumkin.
Shu bilan birga, bunday preparatlarni homilador ayollarga tayinlash chastotasi soʻnggi yillarda keskin oshgan: 2014-yilda 4,6% boʻlgan boʻlsa, 2023-yilga kelib 16,8%ga yetgan. Tadqiqotchilar shifokorlar va boʻlajak onalarni bu ehtimoliy xavflar haqida xabardor qilish, shuningdek bunday taʼsirga ega preparatlar roʻyxatini shakllantirish zarurligini taʼkidlamoqda.
Sterinlar, ayniqsa xolesterin, homilaning normal rivojlanishi uchun juda muhim. Ilk bosqichlarda homila ularni onadan oladi, 19–20-haftadan boshlab esa miyasida mustaqil sintez qila boshlaydi. Ammo ayrim keng tarqalgan dorilar aynan shu jarayonni turli bosqichlarda sekinlashtirishi yoki toʻsib qoʻyishi mumkin.
Tadqiqotda 15 ta keng qoʻllaniladigan preparat oʻrganilgan. Ular qatoriga statinlar (masalan, atorvastatin), antipsixotiklar (aripiprazol, kariprazin), antidepressantlar (sertralin, fluoksetin), anksiolitik buspiron hamda beta-blokatorlar (metoprolol, nebivolol, propranolol) kiradi.
Mutaxassislar taʼkidlashicha, bu dorilar AQSHda eng koʻp tayinlanadigan vositalar qatoriga kiradi — yiliga qariyb 400 million marta yozib beriladi. Shu bois ularning ehtimoliy taʼsiri juda katta ahamiyatga ega.
Tadqiqot Epic Cosmos maʼlumotlar bazasi asosida olib borilgan (2014–2023-yillar). Bolalar 2025-yil oxirigacha kuzatilgan. Natijada qariyb 235 ming bolaga (3,8%) autizm tashxisi qoʻyilgan. Ularning 15% onasi homiladorlik vaqtida kamida bitta shunday dori qabul qilgan.
Muhim jihat: xavf dorilar soni ortishi bilan ham oshib borgan. Har bir qoʻshimcha preparat xavfni 1,33 baravarga oshirgan, 4 ta va undan ortiq dori qabul qilinganda esa bu koʻrsatkich 2,33 baravarga yetgan. Ayniqsa, antipsixotiklar bilan bogʻliqlik kuchli boʻlgan: kariprazin (2,59) va aripiprazol (2,18).
Shu bilan birga, tadqiqot mualliflari bu natijalar sabab-oqibat aloqasini toʻliq isbotlamasligini alohida taʼkidlaydi. Ammo ular homiladorlikda, ayniqsa bir vaqtda bir nechta dori tayinlashda ehtiyotkorlikka chaqirmoqda. Ayniqsa, sterollar biosintezini toʻxtatuvchi preparatlarni birgalikda qoʻllashni cheklash tavsiya etiladi.
Avvalroq GxP News xabar berganidek, soʻnggi 30 yilda autizm spektri buzilishlari sezilarli darajada koʻpaygan. AQSHda bu holat har 31 boladan birida uchraydi. Oʻgʻil bolalarda u qizlarga nisbatan 3,4 baravar koʻp kuzatiladi. Angliyada esa koʻrsatkich 2009-yildagi 1,57%dan 1,76%gacha oshgan.
Shu sababli homiladorlik davrida dori qabul qilish kabi ehtimoliy xavf omillarini chuqur oʻrganish bugungi kunda juda muhim hisoblanadi.
