Ҳомиладорликда айрим дорилар болада аутизм хавфини оширадими?
Америка олимлари 6 миллиондан ортиқ она ва бола жуфтлиги маълумотларини таҳлил қилиб, муҳим хулосага келди: ҳомиладорлик даврида стероллар биосинтезини тўхтатувчи айрим дори воситаларини қабул қилиш болада аутизм спектри бузилишлари (АСБ) ривожланиш хавфини ошириши мумкин.
Шу билан бирга, бундай препаратларни ҳомиладор аёлларга тайинлаш частотаси сўнгги йилларда кескин ошган: 2014 йилда 4,6% бўлган бўлса, 2023 йилга келиб 16,8%га етган. Тадқиқотчилар шифокорлар ва бўлажак оналарни бу эҳтимолий хавфлар ҳақида хабардор қилиш, шунингдек бундай таъсирга эга препаратлар рўйхатини шакллантириш зарурлигини таъкидламоқда.
Стеринлар, айниқса холестерин, ҳомиланинг нормал ривожланиши учун жуда муҳим. Илк босқичларда ҳомила уларни онадан олади, 19–20-ҳафтадан бошлаб эса миясида мустақил синтез қила бошлайди. Аммо айрим кенг тарқалган дорилар айнан шу жараённи турли босқичларда секинлаштириши ёки тўсиб қўйиши мумкин.
Тадқиқотда 15 та кенг қўлланиладиган препарат ўрганилган. Улар қаторига статинлар (масалан, аторвастатин), антипсихотиклар (арипипразол, карипразин), антидепрессантлар (сертралин, флуоксетин), анксиолитик буспирон ҳамда бета-блокаторлар (метопролол, небиволол, пропранолол) киради.
Мутахассислар таъкидлашича, бу дорилар АҚШда энг кўп тайинланадиган воситалар қаторига киради — йилига қарийб 400 миллион марта ёзиб берилади. Шу боис уларнинг эҳтимолий таъсири жуда катта аҳамиятга эга.
Тадқиқот Epic Cosmos маълумотлар базаси асосида олиб борилган (2014–2023 йиллар). Болалар 2025 йил охиригача кузатилган. Натижада қарийб 235 минг болага (3,8%) аутизм ташхиси қўйилган. Уларнинг 15% онаси ҳомиладорлик вақтида камида битта шундай дори қабул қилган.
Муҳим жиҳат: хавф дорилар сони ортиши билан ҳам ошиб борган. Ҳар бир қўшимча препарат хавфни 1,33 бараварга оширган, 4 та ва ундан ортиқ дори қабул қилинганда эса бу кўрсаткич 2,33 бараварга етган. Айниқса, антипсихотиклар билан боғлиқлик кучли бўлган: карипразин (2,59) ва арипипразол (2,18).
Шу билан бирга, тадқиқот муаллифлари бу натижалар сабаб-оқибат алоқасини тўлиқ исботламаслигини алоҳида таъкидлайди. Аммо улар ҳомиладорликда, айниқса бир вақтда бир нечта дори тайинлашда эҳтиёткорликка чақирмоқда. Айниқса, стероллар биосинтезини тўхтатувчи препаратларни биргаликда қўллашни чеклаш тавсия этилади.
GxP News хабар берганидек, сўнгги 30 йилда аутизм спектри бузилишлари сезиларли даражада кўпайган. АҚШда бу ҳолат ҳар 31 боладан бирида учрайди. Ўғил болаларда у қизларга нисбатан 3,4 баравар кўп кузатилади. Англияда эса кўрсаткич 2009 йилдаги 1,57%дан 1,76%гача ошган.
Шу сабабли ҳомиладорлик даврида дори қабул қилиш каби эҳтимолий хавф омилларини чуқур ўрганиш бугунги кунда жуда муҳим ҳисобланади.
